|
|
|
|
|
|
|
Masterplan
|
|
|
|
|
invoering
|
‘menskunde’
|
als nieuw vak
|
in het onderwijs
|
|
|
|
|
|
|
Zijn leerlingen alleen maar een leeg vat dat gevuld moet worden met passende kennis voor een baan in onze maatschappij? Hoe belangrijk een goede baan ook kan zijn, het blijkt geen garantie voor een leven waar we tevreden over zijn. Integendeel, onze maatschappij staat bol van mensen die uit onvrede zichzelf verdoven en hun ongenoegen op anderen afreageren. Welvaart is geen synoniem van welzijn.
Wat hebben we nodig voor een gevoel van tevredenheid, van innerlijke vrede? Blijkbaar missen we op grote schaal de kennis en inzichten om dit te bereiken. Het vak menskunde gaat er van uit dat een mens beschikt over een kern met innerlijke wijsheid. In contact met die kern weten wie we werkelijk zijn. In die kern zetelt ook de liefde voor onszelf en voor onze medemens. Het contact met onze kern is de basis voor een leven dat bij ons past en voor een leven met compassie en empathie voor onszelf en anderen, voor een leven in vrede, voor een leven in verbinding met anderen.
Onze kern kan verscholen zijn onder ons ego, een levenshouding vanuit angst. Die angst drijft ons naar een streven van steeds meer te willen hebben. Maar de kick van nieuw bezit blijkt van korte duur. Vanuit onze kern voelen we innerlijke rust en ervaren we 'welzijn'.
Om vanuit ons ego contact te maken met onze kern zullen we onze schaduw onder ogen moeten zien. Dit thema wordt verderop in dit document nader uitgewerkt.
Vanuit het contact met onze kern kunnen de vaardigheden van het persoonlijk leiderschap ons verder helpen het stuur van ons leven meer in eigen handen te krijgen.
Dit plan, om ‘menskunde’ als nieuw vak in te voeren in het onderwijs, is tevens een oproep voor samenwerking met mensen en organisaties die zich inzetten voor een vergelijkbaar doel: voor vrede, geluk, verbinding (Geweldloze Communicatie), hartverwarmende liefde en veiligheid in scholen, voor meer compassie en empathie, tegen pesten, tegen geweld en agressie, enz., enz.
onvrede bij veel mensen
Er zijn veel mensen die niet tevreden zijn met hun leven. Mensen die kennis, vaardigheden of inzichten missen om bepaalde situaties aan te kunnen en daardoor in de problemen komen. Wat moet ik daar nu weer mee! Hoe kan ik beter samenwerken met die lastige collega? Waarom voel ik me zo snel gekwetst en hoe ga ik daar mee om? Waarom voel ik me zo onzeker? Ik doe erg mijn best, maar het helpt niet. Waarom moet ik door scha en schande wijs worden?
Of mensen die in moeilijke omstandigheden leven en vast blijven zitten in hun pijn, verdriet of woede daarover. Hoe kom ik hier ooit doorheen? Hoe doen anderen dat?
Er zijn ook veel mensen die zich niet goed voelen over hun leven, zonder zich bewust te zijn van bepaalde problemen. Het lijkt alsof ze alles goed voor elkaar hebben en toch zit er een diep gevoel van leegte en onvrede! Het leven is blijkbaar geen lolletje. We moeten het er dus maar mee doen!
Andere mensen hebben het gevoel dat het leven hen overkomt. Ze hebben geen idee dat het anders zou kunnen. En wie dat idee wel heeft weet nog niet hoe hij het stuur van zijn leven weer in handen krijgt. En als hij het stuur wel kan vinden, hoe komt hij er dan achter waar hij eigenlijk naar toe wil sturen?
Veel mensen kiezen er voor om de onvrede over hun leven af te reageren op anderen. Het is blijkbaar verleidelijk alles en iedereen de schuld te geven van het eigen ongenoegen. Het is jouw schuld dat ik mij nu niet lekker voel. Jij geeft mij de kans niet. Hem kan ik niet uitstaan, dus zal ik hem dwarszitten. Pesten, ruzie maken, een zondebok zoeken, discrimineren, vandalisme, enz. tot aan het voeren van oorlogen toe.
Een ander gevolg van onvrede is het kiezen voor een of meerdere vormen van verdoving. Ik doel dan op het gebruik van drugs, overmatig alcoholgebruik (comazuipen!), overmatig eten, seks om de seks (is er nog een verband met liefde?), te hard werken, kopen om het kopen, enz., enz.
De onvrede die we voelen kan zich verder uiten in somberheid, vermoeidheid, burnout, enz.
Onder de onvrede kan een sterke kracht / lading zitten. Dat wordt zichtbaar in het geweld wat iemand naar anderen kan gebruiken. ‘Hij ging helemaal uit zijn dak’, of ‘toen kreeg ik een waas voor mijn ogen en wist ik niet meer wat ik deed’, enz.
De onvrede leidt er dus toe dat we zowel anderen als onszelf tekort doen.
Dat genoemde problemen zich op grote schaal voordoen blijkt wel uit de volgende Nederlandse cijfers:
· er zijn 1 miljoen mensen die antidepressiva slikken! en dit aantal neemt nog steeds toe!
· per jaar plegen 1600 mensen zelfmoord
· één op de drie huwelijken loopt uit op een scheiding
· er sterven 80 kinderen per jaar ten gevolge van lichamelijk geweld binnen het gezin
· er worden 80.000 kinderen ernstig seksueel misbruikt
· het aantal therapeuten en coaches rijst als paddenstoelen uit de grond: (aantal of toename noemen)
· naar schatting is 75% van de gezinnen disfunctioneel
autorijden in verkeer zonder opleiding en rijbewijs
Het is in onze maatschappij ondenkbaar dat we mensen toestemming zouden geven om auto te rijden zonder rijopleiding. We leren in grote lijnen hoe onze auto werkt en in detail hoe die bediend moet worden. Vervolgens leren we de verkeersregels en oefenen we het rijden in de auto in het verkeer. Pas als we voor het examen geslaagd zijn mogen we zelfstandig rijden.
Zonder deze grondige opleiding vinden we het veel te riskant! En hoe zouden we kunnen voorkomen dat onze auto mankementen gaat vertonen als we niet weten hoe hij in elkaar zit en werkt?
Wat vreemd dat we onze kinderen wel het leven insturen zonder een volledige opleiding over hun mens-zijn. Waarom zouden we door scha en schande wijs moeten worden. Tijdige overbrenging van de benodigde kennis en vaardigheden voor hun levenspad is net zo nodig als een rijbewijs voor het rijden op de snelweg.
Met de benodigde kennis en met het levensstuur in handen maken we minder botsingen en kunnen we meer van ons leven genieten. En wie meer geniet heeft minder behoefte zich op anderen af te reageren.
Wij geven misschien gas, terwijl we niet in de gaten hebben dat de handrem er nog opstaat. Of we proberen moeizaam onze snelheid constant te houden, terwijl we niet weten dat we cruisecontrole hebben!
Een gerichte opleiding voor het ‘leven’ is dus geen overbodige luxe!
kennis en inzichten van ‘tevreden mensen’
Het is absoluut mogelijk om een goed gevoel over je leven te hebben. Er zijn genoeg voorbeelden van mensen die zeer tevreden zijn over hun leven, die zich in hun element voelen. Mensen die zich niet afreageren op hun omgeving en liever hun succes en vreugde met anderen delen. Mensen die kunnen genieten en geen verslavingen nodig hebben om zich te verdoven. Dit geldt zowel voor mensen met veel als met weinig status en aanzien.
Zelfs in extreem moeilijke omstandigheden zijn er mensen die daar zo mee om weten te gaan dat ze ondanks alles een positief gevoel over hun leven hebben. Dit blijkt wel uit de grote voorbeelden als van Viktor Frankl (slachtoffer concentratiekamp), Nelson Mandela (27 jaar in gevangenis) en Ingrid Bettancourt (jarenlang gevangen genomen door guerrillastrijders).
Wat weten deze mensen, wat doen zij wat anderen niet weten / doen? Wat is hun geheim? Wat is de ‘gebruiksaanwijzing’, waar zitten ‘de knoppen’? Hoe kunnen anderen ook meer vat op hun leven krijgen en dat knagende gevoel van onvrede kwijt raken? Welke kennis en inzichten bieden coaches en therapeuten aan cliënten die met problemen bij hen aankloppen?
De benodigde essentiële kennis en inzichten hiervoor lijken we geleidelijk aan steeds meer verloren te zijn. Die kennis en inzichten moeten we dus weer op de één of andere manier op peil brengen.
doel
De invoering van het vak ‘menskunde’ in het onderwijs is er op gericht om het welzijn van leerlingen te vergroten tijdens hun schoolopleiding en hen een theoretisch en praktisch fundament mee te geven voor hun volwassen leven. Een fundament in de vorm van kennis en inzicht waarmee ze voorbereid zijn op de te verwachten situaties in hun toekomstige leven. Een fundament gericht op een leven met voldoening, een positie waarin ze zo volledig mogelijk tot hun recht komen.
Met dit fundament hoeven ze niet te blijven hangen in problemen of vast te lopen in hardnekkige gevoelens van onvrede waar momenteel veel leerlingen en volwassenen mee kampen en die er toe leidt dat ze zichzelf en anderen tekort doen.
the big deal
In het huidige onderwijs staat het overbrengen van kennis en het ontwikkelen van het verstand te veel centraal. Kennis vergaren om een goede baan te kunnen verwerven in onze maatschappij is van groot belang. Een goede baan met een goed inkomen blijkt echter geen garantie voor een leven waarmee men tevreden is.
De vraag is of kinderen slechts een leeg vat zijn dat we moeten vullen met kennis en wijsheid van buitenaf, gericht op een positie in onze economie of dat elk kind ook een uniek wezen is met een innerlijke wijsheid, die voeding nodig heeft om tot wasdom te komen.
In het vak menskunde willen we met name kennis aanbieden gericht op dat laatste aspect.
Het contact met onze innerlijke bron, ons hart, ‘onze kern’ speelt een cruciale rol in het ervaren van tevredenheid over ons leven. In onze kern weten we wie we werkelijk zijn en wat we willen (‘diep van binnen wist ik het; had ik er maar naar gehandeld). In contact met onze kern ‘gaat het weer stromen’, ‘zijn we in ons element’, ‘zitten we beter in ons vel’. Iemand die zich niet lekker voelt zegt: ‘ik ben mezelf niet meer’ of ‘ik ben helemaal los’.
Hoe komt het dat niet iedereen een goed contact heeft met zijn kern of zich zelfs helemaal niet bewust is dat hij een ‘kern’ heeft? Wat kan het contact met onze kern in de weg staan? Als we geen weet hebben van onze kern kunnen we haar signalen ook niet herkennen. Als we met angst in het leven staan is het contact met onze kern geblokkeerd.
Die angst ontstaat met name in onze vroege jeugd in moeilijke situaties die we als afhankelijk kind als levensbedreigend kunnen ervaren. Uit overlevingsdrang stoppen we de bijbehorende emoties weg. Zo ontstaat ‘onze schaduw’. Een voorbeeld van een ‘schaduwverschijnsel’ is dat we soms onverwacht heftig kunnen reageren op een situatie. Dat gebeurt als die oude onverwerkte emoties, via een associatie, aangeraakt worden. We schieten dan weer in die zelfde angst. Eckart Tolle spreekt van ‘ons pijnlichaam’.
persoonlijk (innerlijk) leiderschap
In contact met onze kern weten wie we van nature zijn. Daar kennen we ook onze kwaliteiten en weten we wat we willen (onze passies). Als we deze drie aspecten op één lijn brengen (in de literatuur heet dit ‘congruentie’) blijken we meer voldoening in ons leven te hebben. We zetten dan onze sterkste kwaliteiten in voor een doel waar we warm voor lopen en hanteren daarbij levensprincipes die volledig bij ons passen. De theorie van ‘persoonlijk leiderschap’ kan ons verder helpen dit pad efficiënt te bewandelen. Persoonlijk leiderschap biedt vaardigheden om stevig op eigen benen te staan om daarmee een basis te hebben voor vruchtbare, gelijkwaardige, samenwerking met anderen. Persoonlijk leiderschap betekent dat jij zelf aan het stuur zit van jouw leven.
hoe kan menskunde ons helpen?
Het vak ‘menskunde’ laat stap voor stap zien hoe ‘een authentiek mens’ kan functioneren en hoe ‘onze schaduw’ een optimaal functioneren in de weg kan staan. Dat geeft leerlingen de mogelijkheid zicht te krijgen op hun eigen leven, hun kwaliteiten, hun passie, dat wat hen uniek maakt en tevens hun ‘blinde vlekken’ en hun belemmeringen. Zelfkennis is vervolgens de basis voor verdere persoonlijke ontwikkeling.
En tenslotte zal het duidelijk zijn dat mensen die persoonlijk leiderschap ontwikkeld hebben betere relaties kunnen opbouwen en onderhouden. Wie zich lekker in zijn vel voelt zal minder de neiging hebben zich af te afreageren op een ander.
de school
Het zal duidelijk zijn dat het introduceren van het vak menskunde alleen effect zal hebben in een school waar de leraren zelf deze kennis en inzichten bezitten en ook uitdragen zodat de leerlingen zich aan hen kunnen spiegelen. Een school waarin het veilig is en waar warmte, ruimte en aandacht voor de leerlingen de boventoon voeren. Leerlingen kunnen veel problemen hebben door hun thuissituatie, b.v. door de scheiding van hun ouders, geweld in het gezin, gebrek aandacht, seksueel misbruik, enz. Ook de groepsdruk in klas kan een grote rol spelen. Laat ik me verleiden mee te doen met drank, drugs, seks, negatieve studiehouding, enz. of neem ik het risico gepest te worden!
verwante initiatieven
Bij de invoering van het vak menskunde in het onderwijs willen we zoveel mogelijk aansluiten bij en samenwerken met mensen en organisaties die ook streven naar onderwijs dat meer aansluit bij de natuurlijke ontwikkeling van leerlingen en met mensen en organisaties die streven naar een samenleving met meer vrede, verbinding, liefde en geluk, dus naar meer welzijn (zich goed voelen) als aanvulling op het streven naar meer welvaart (veel hebben).
De theorie in de lessen wordt zo opgesteld dat ze aansluit bij de leefwereld van de leerling. Ze wordt aangevuld met oefeningen zodat de leerling de beschreven mechanismen zelf kan ervaren.
Hoe zit een mens eigenlijk in elkaar? We zijn meer dan een lichaam met een verstand en met gevoelens. Zoals reeds eerder gesteld gaan we er bij het vak menskunde van uit dat een mens ook beschikt over innerlijke wijsheid
de menselijke aspecten
In een holistisch mensbeeld bestaat een mens uit ‘meerdere lichamen’. Een gebruikelijke indeling hiervan is:
· fysiek lichaam
· etherisch lichaam (onze energie)
· astraal lichaam (ons denken en voelen)
· spiritueel lichaam (ons authentieke zelf, ons hoger zelf)
Het spirituele lichaam komt overeen met wat in bovenstaande tekst ‘onze kern’ is genoemd.
Dit is het deel wat voor veel mensen geheel of grotendeels buiten beeld is. Dit komt omdat ‘onze schaduw’ (‘onze aanpassingen’) dit contact blokkeren. Als we ons laten leiden door onze schaduw leven we vanuit angst. We zitten dan in ons ego. Als we ons ego los kunnen laten hebben we contact met ons spirituele lichaam en kunnen we leven vanuit onze ware aard. Bekende uitdrukkingen wijzen op dit fenomeen: ‘hij is van God los’, zij is gepassioneerd, een ‘bevlogen mens’, enz.
fysiek
· psychosomatische klachten
De invloed van niet-fysieke aspecten op onze fysieke gezondheid
etherisch
· wie / wat kost ons energie en wie / wat geeft ons energie? (supportsysteem)
· de werking van onze chakra’s
astraal
· onze mentale vermogens,
Ons brein, ons denkvermogen, onze linker hersenhelft, onze ‘interne computer’. Hoe kunnen we die optimaal benutten?
· onze emoties
o emoties passend bij actuele situaties (adrenaline, bevriezen, vechten of vluchten)
o emotionele intelligentie
o rouwproces (fasen, rol van denken en spreken, enz.)
spiritueel, ‘mijn kern
· wie ben ik: mijn principes
· wat kan ik: mijn kwaliteiten
· wat wil ik: passie / missie
· onvoorwaardelijke liefde ‘(= 100% aandacht)
· wijsheid / innerlijk weten / intuïtie
· kracht
· verbondenheid
· geluk, innerlijke vrede
onze schaduw
· onze (vaste) overtuigingen, onze paradigma’s
o ontstaan (overgenomen in de afhankelijke periode van ons leven)
o gevolgen
§ inperking creativiteit:
Als ik een hardnekkig probleem steeds opnieuw tegenkom is de kans groot dat de oplossing ervan wordt tegengehouden door een overtuiging die misschien wel onbewust in ons hoofd zit. Als ik me bewust wordt van die overtuiging en voor een ruimere visie kies is de kans groot dat ik het probleem meteen kan oplossen.
§ neiging tot oordelen over mensen met andere overtuiging. Wie anders denkt of handelt doet het blijkbaar niet goed. Waarom stoort ons dat?
o opsporen eigen vaste overtuigingen
· beperkingen in mijn zelfbeeld
o mijn eigenliefde
o mijn zelfvertrouwen
o mijn ambitie
o mijn overtuigingen over mezelf
· voortdurende gedachten
o voortdurend denken over verleden en toekomst uit oogpunt van controle, dus in feite vanuit angst.
o meditatie is gericht op het tot rust brengen van onze gedachten. Dat blijkt ons in contact met onze kern te brengen.
· pijnlichaam, emoties gekoppeld aan oude pijn
o gevoelig punt, frustratie, trauma.
o uitdrukkingen: ‘wat een opgewonden standje’, ‘daar moet je geen ruzie mee krijgen’, ‘hij is een lopend kruitvat’, enz.
· schaduweigenschappen
o een authentieke eigenschap die we weggestopt hebben omdat deze in onze opvoeding veel weerstand opriep bij onze ouders of opvoeders of omdat deze eigenschap onszelf negatieve ervaringen heeft opgeleverd. Door onze sterke behoefte aan liefde, aandacht, bevestiging en overlevingsdrang kiezen we hiervoor. Als volwassene kun je daar behoorlijk last van hebben. Diep van binnen voel je dat je niet bent zoals je eigenlijk zou willen zijn.
o opsporen eigen schaduweigenschap (kernkwadrant)
Wat zijn de factoren die ons gedrag bepalen en de mate van tevredenheid die we daarover voelen? Er spelen zich veel zaken in ons af waarvan we ons niet bewust zijn. We gebruiken wel het beeld van een ijsberg, waarvan het grootste, onzichtbare deel onder water zit. Dit onzichtbare deel staat voor ‘onze schaduw’, voor zover die voor ons onbekend is.
factoren die ons gedrag bepalen
ons gedrag n.a.v. een bepaalde situatie wordt in grote lijnen bepaald door onze kennis, vaardigheden en onze houding t.o.v. die situatie
factoren die onze houding bepalen
Onze schaduw kan een grote invloed hebben op onze houding in een actuele situatie. Hoe zeker voelen we ons over onze kennis, wat zijn onze gedachten over de situatie, welke gevoeligheden worden eventueel aangeraakt, enz. Deze factoren bepalen onze zelfverzekerdheid, onze motivatie en de mate waarin we ons, door eventueel aangeraakte emoties, kunnen beheersen.
subjectieve waarneming
Onze waarneming wordt altijd beïnvloed door de manier waarop we in het leven staan, dus ook door onze ‘schaduw’. Een pessimist ziet in elke situatie mogelijke problemen, een optimist ziet kansen!
Wat zijn de mogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling. Welke factoren kunnen mij helpen een beter gevoel over mijn leven te krijgen. In grote lijnen kunnen we zeggen dat het onderkennen van en het leren dealen met onze schaduw ons dichter bij onze kern brengt. Vervolgens kunnen de vaardigheden van het persoonlijk (innerlijk) leiderschap ons helpen ons leven in te richten dat optimaal bij ons past en tot meer tevredenheid zal leiden
persoonlijk leiderschap
Persoonlijk leiderschap is er op gericht om het stuur van je leven meer in eigen handen te krijgen. We hebben niet in de hand wat ons overkomt, maar wel hoe we daar mee omgaan.
· congruentie: op elkaar afstemmen van ‘wie ben ik’, ‘wat kan ik’ en ‘wat wil ik’.
o wie ben ik: wat zijn mijn levensprincipes, waar voel ik mij het best bij?, wat is mijn zelfbeeld, wat is mijn ambitie
o wat kan ik: wat zijn mijn kernkwaliteiten (kernkwadrant)
o wat wil ik: waar loop ik warm voor?, waar gaat mijn hart sneller van kloppen? De kracht van een wens.
· welke schaduwaspecten zitten mij hierbij in de weg?: mijn vaste overtuigingen, mijn beperkte zelfbeeld, mijn gevoeligheden.
· vaardigheden om stevig op eigen benen te staan:
o proactiviteit,
o stellen van prioriteiten, weten wat je wilt (zie congruentie).
o ‘doorsnijden emotionele navelstreng’ naar ouders.
o evenwicht: vuur, water, aarde, lucht
· vaardigheden voor vruchtbare samenwerking met anderen: synergie, win-win-situaties, empathie
Als we ons laten leiden door onze schaduw (angst) dan hebben we de neiging anderen te veroordelen, ons ongenoegen op de ander te projecteren en de relatie in te vullen vanuit onze macht. De ander moet veranderen, zodat ik mijn eigen angst om naar mijn schaduw te kijken buiten spel kan houden (de strijd om de macht: vierde inzicht uit de Celestijnse belofte)
Als we de zelf de verantwoordelijkheid nemen voor onze schaduw (angst) en ons laten leiden door onze kern (liefde ), dan kunnen we de ander accepteren in zijn anders zijn en kunnen we ons met de ander verbinden (Soefi-uitspraak: ‘wie de strijd met een ander aangaat creëert oorlog, wie de strijd met zichzelf aangaat creëert vrede)
Het zal duidelijk zijn dat het werken aan persoonlijke ontwikkeling een belangrijke factor is voor het kunnen aangaan van vruchtbare, aanvullende, verbindende relaties.
angst of liefde
· de neiging tot oordelen over mensen met andere overtuigingen of ander gedrag
· de neiging tot afreageren op een ander als die een gevoelig punt raakt; zelfreflectie
· omgaan met kritiek
· communicatie: discussie (geweldvol) of dialoog (geweldloos)
inzichten
· allergie voor een eigenschap van een ander (kernkwadrant)
· conflicthantering
· de dramadriehoek
· normen en waarden (ethiek / deugden): compassie, empathie, mededogen, enz.
· geven en ontvangen
· communicatie: de interferentieladder
· spreken of zwijgen
· sociogram
stap 1: projectvoorbereiding
a. schrijven masterplan (dit verhaal dus)
b. werven projectmedewerkers / samenwerken met vergelijkbare initiatieven
stap 2: theorie ‘menskunde’
a. (globale) beschrijving van de genoemde onderwerpen die het functioneren en welzijn van mensen en hun handelen bepalen. Deze beschrijving dient als basis voor het te ontwikkelen lesmateriaal.
b. inventariseren bestaande relevante litteratuur menskunde
c. bijstellen en aanvullen van de beschrijving o.b.v. de bestudeerde litteratuur
stap 3: ontwikkelen lessen
a. definiëren / selecteren van onderwerpen waarvoor we lessen willen ontwikkelen
b. zoeken naar bestaand lesmateriaal voor gedefinieerde onderwerpen zowel bij het onderwijs als bij andere ‘bewegingen’ en ‘platforms’.
c. PR / media / netwerken
o werven fondsen
o werven medewerkers voor het ontwikkelen van de lessen
d. ontwikkelen van de lessen
stap 4: pilot-project onderwijs
a. inventariseren mensen / instanties die vergelijkbare pilot-projecten hebben gerealiseerd
b. inventariseren instanties die toestemming / budget moeten geven
c. werven scholen die aan de pilot willen meewerken
d. werven leraren die de lessen willen geven
e. opleiden leraren
f. uitvoeren lesprogramma gedurende een vastgestelde periode
g. evalueren pilot-project
stap 5: invoeren lessen menskunde in het onderwijs
a. ontwikkelen invoeringsstrategie
b. PR / media / netwerken: resultaten presenteren
o verder werven van fondsen
o overtuigen bevoegde onderwijsinstanties
c. contact leggen met bevoegde onderwijsinstanties
d. contact leggen met Pabo’s en opleidingsinstituten voor leraren
e. invoeren lesmateriaal bij opleidingsinstituten voor leraren
f. invoeren vak / lesmateriaal in de scholen
stap 6: permanent beheren / evalueren lessen
a. peilen ervaring leraren
b. peilen leereffecten
c. aanpassen lesmateriaal